Trichloroetylen przez lata był standardem w odtłuszczaniu i czyszczeniu metali. Dziś wiadomo, że to substancja rakotwórcza, neurotoksyczna i silnie obciążająca wątrobę oraz nerki, wymagająca ścisłej kontroli BHP.

Trichloroetylen (TCE) – czym jest i dlaczego stanowi zagrożenie

Trichloroetylen (TCE) to lotny, bezbarwny rozpuszczalnik chlorowany o charakterystycznym zapachu. Przez dekady był szeroko stosowany do:

• odtłuszczania metali,
• czyszczenia części maszyn,
• ekstrakcji i mycia elementów technicznych.

Jego główne zagrożenia wynikają z:

• łatwego parowania,
• wchłaniania przez drogi oddechowe i skórę,
• działania toksycznego i rakotwórczego.

Największym problemem TCE są jego pary – cięższe od powietrza i długo utrzymujące się w strefie oddychania.

Gdzie w środowisku pracy występuje narażenie na TCE

Mimo ograniczeń i zastępowania innymi środkami, TCE wciąż spotyka się w wielu zakładach.

Typowe miejsca narażenia:

• zakłady obróbki metali,
• warsztaty mechaniczne,
• przemysł lotniczy i motoryzacyjny,
• zakłady serwisowe,
• starsze linie technologiczne.

Procesy generujące największe narażenie

1. Odtłuszczanie części metodą zanurzeniową.
2. Czyszczenie w otwartych wannach.
3. Prace konserwacyjne i serwisowe.
4. Przelewanie i magazynowanie TCE.
5. Usuwanie pozostałości rozpuszczalnika.

Otwarte systemy pracy z TCE to prosta droga do przekroczeń norm.

Skutki zdrowotne narażenia na trichloroetylen

TCE działa toksycznie wielonarządowo, a skutki zależą od stężenia i czasu ekspozycji.

Działanie ostre

Objawy krótkotrwałego narażenia:

• zawroty głowy,
• bóle głowy,
• senność,
• nudności,
• podrażnienie dróg oddechowych.

Przy wysokich stężeniach:

• zaburzenia świadomości,
• utrata przytomności,
• depresja ośrodkowego układu nerwowego.

Działanie przewlekłe i rakotwórczość

Długotrwałe narażenie na TCE wiąże się z:

• uszkodzeniem wątroby,
• uszkodzeniem nerek,
• zaburzeniami neurologicznymi,
• zwiększonym ryzykiem nowotworów.

Trichloroetylen został sklasyfikowany jako:

• substancja rakotwórcza kategorii 1B.

Najczęściej wskazywane nowotwory:

• rak nerki,
• nowotwory wątroby,
• nowotwory układu chłonnego.

Normy i dopuszczalne stężenia TCE

Dla trichloroetylenu w środowisku pracy obowiązują:

• NDS: 50 mg/m³,
• NDSCh: 100 mg/m³.

Przekroczenia wymagają:

• natychmiastowej analizy procesu,
• ograniczenia emisji par,
• wdrożenia działań korygujących.

Obowiązki pracodawcy przy stosowaniu TCE

Stosowanie TCE wymaga szczególnego uzasadnienia i kontroli.

Obowiązki podstawowe

• ocena ryzyka zawodowego,
• identyfikacja stanowisk narażonych,
• pomiary stężeń par,
• dokumentowanie narażenia,
• szkolenia pracowników,
• rozważenie zastąpienia TCE mniej szkodliwym środkiem.

Brak alternatywy nie zwalnia z odpowiedzialności.

Środki techniczne

• zamknięte systemy odtłuszczania,
• miejscowe odciągi par,
• wentylacja mechaniczna,
• hermetyczne pojemniki,
• automatyzacja procesów.

Środki ochrony indywidualnej

• rękawice odporne na rozpuszczalniki,
• gogle ochronne,
• półmaski z odpowiednimi pochłaniaczami par organicznych,
• odzież ochronna.

ŚOI nie zastąpią zamknięcia procesu.

Postępowanie w przypadku narażenia lub wycieku

Podstawowe działania

1. Przerwać pracę i usunąć źródło emisji.
2. Przewietrzyć pomieszczenie.
3. Opuścić strefę zagrożenia.
4. Zabezpieczyć rozlany rozpuszczalnik.
5. Zgłosić zdarzenie służbom BHP.
6. Skierować pracowników na badania lekarskie.

Nie wolno bagatelizować objawów neurologicznych.