12 maja 2024 r. spłonęła hala handlowa Marywilska 44 – jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów tego typu w Warszawie. Zniszczonych zostało ok. 60 tys. m² powierzchni i ponad 1,4 tys. punktów handlowych. Dziś – na podstawie ustaleń Prokuratury Krajowej – wiemy, że był to efekt celowego podpalenia na zlecenie rosyjskich służb. Pytanie brzmi: jakie wnioski PPOŻ musi z tego wyciągnąć każdy właściciel hali, galerii czy magazynu?

Pożar hali Marywilska 44 – co się stało i dlaczego ten pożar jest tak ważny dla PPOŻ?

12 maja 2024 r., we wczesnych godzinach porannych, doszło do pożaru kompleksu Marywilska 44 w Warszawie. Centrum handlowe:

• miało ok. 60–65 000 m² powierzchni użytkowej,
• mieściło ok. 1400 sklepów i punktów usługowych,
• zapewniało źródło utrzymania tysiącom osób.

Pożar objął praktycznie całą halę. Mimo ogromnej skali zdarzenia nie odnotowano ofiar śmiertelnych, co wynikało m.in. z pory zdarzenia (noc), szybkich działań służb i zwykłego szczęścia. Straty ekonomiczne, społeczne i wizerunkowe są jednak ogromne i na długo pozostaną w historii polskiego handlu i bezpieczeństwa pożarowego.

Ten pożar to przypadek szkoleniowy w skali „mega” – pokazuje, jak łączą się:

• wielkopowierzchniowy obiekt handlowy,
• ogromna ilość materiałów palnych,
• ograniczony czas reakcji,
• oraz celowe działanie przestępcze o charakterze sabotażu.

1. Krótka oś czasu zdarzenia

1.1. Noc z 11 na 12 maja 2024 r.

• Pożar wybucha w godzinach około 3:30 nad ranem, gdy obiekt jest zamknięty dla klientów, a ruch ludzi jest minimalny.
• Pierwsze zgłoszenia trafiają do straży pożarnej nad ranem.
• Na miejsce kierowane są kolejne zastępy PSP i inne służby, w kulminacji pracuje tam blisko 200 strażaków.

1.2. Walka z pożarem

• Ogień rozprzestrzenia się bardzo szybko we wnętrzu wypełnionym tekstyliami, tworzywami sztucznymi, kartonami i foliami.
• Dochodzi do zniszczenia konstrukcji i zawalenia się części elementów hali.
• Akcja gaśnicza trwa wiele godzin, a działania dogaszające, zabezpieczające i procesowe (oględziny) ciągną się miesiącami.

1.3. Skala zniszczeń

• Zniszczeniu ulega praktycznie cały obiekt handlowy.
• Ponad 1400 najemców traci towar, infrastrukturę i miejsce prowadzenia działalności.
• Po stronie służb i ekspertów pojawia się kluczowe pytanie:
  czy w obiekcie tej klasy można było ograniczyć skalę zniszczeń – mimo że przyczyną był celowy atak?

2. Co dziś wiemy o przyczynach pożaru?

2.1. Podpalenie na zlecenie rosyjskich służb

Na początku rozważano kilka hipotez – od awarii instalacji elektrycznej po potencjalne podpalenie. Dziś – na podstawie oficjalnych komunikatów – sytuacja wygląda dużo klarowniej:

• Prokuratura Krajowa ustaliła, że pożar był wynikiem celowego podpalenia.
• Według śledczych było to działanie zorganizowanej grupy przestępczej, działającej na zlecenie wywiadu Federacji Rosyjskiej, w ramach szerszych działań sabotażowych w Europie.
• Postawiono zarzuty udziału w takiej grupie i działania na rzecz obcego wywiadu kilku osobom, m.in. obywatelom Ukrainy, powiązanym z siecią sabotażystów.

W przekazie władz pojawia się wprost kategoria „aktu dywersji / aktu o charakterze terrorystycznym” oraz element wojny hybrydowej – czyli celowego uderzania w infrastrukturę gospodarczą państw UE.

W części doniesień medialnych pojawiały się informacje o możliwym użyciu urządzeń zapalających lub wybuchowych, ale szczegóły opinii biegłych nie są publicznie ujawnione. W rzetelnym opisie warto więc trzymać się tego, co oficjalnie potwierdzone: celowe podpalenie na zlecenie obcego wywiadu.

2.2. Co to zmienia z punktu widzenia PPOŻ?

Z punktu widzenia prawa karnego – bardzo dużo (kwalifikacja czynu, odpowiedzialność sprawców, wątek obcego wywiadu).
Z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej – mniej, niż mogłoby się wydawać.

System PPOŻ:

• nie jest w stanie „unieważnić” zamiaru przestępczego,
• ma za zadanie utrudnić rozwój pożaru, kupić czas, umożliwić ewakuację, ograniczyć skalę strat.

Dlatego nawet jeżeli przyczyna była dywersyjna, pytania wciąż pozostają te same:

• jak zachował się budynek i jego konstrukcja,
• jak zachowały się strefy pożarowe,
• czy drogi ewakuacyjne były wolne i czytelne,
• jak zadziałały urządzenia i instalacje PPOŻ,
• czy rozwiązania projektowe i eksploatacyjne realnie ograniczały potencjał rozprzestrzeniania się pożaru.

3. Dynamika pożaru – co „pomogło” ogniowi?

3.1. Duża hala i ogromna ilość materiałów palnych

Hala na Marywilskiej była typowym, wielkim obiektem targowo-handlowym:

• duża, otwarta przestrzeń,
• gęsto ustawione boksy,
• dominacja tekstyliów, tworzyw sztucznych, kartonów, folii,
• dodatkowa „twórczość” najemców: oświetlenie, elementy wystroju, instalacje prowadzone „po swojemu”.

W praktyce:

• ogień ma bardzo dużo materiału palnego,
• błyskawicznie tworzy się gęsty dym,
• temperatura szybko rośnie,
• konstrukcja jest ekstremalnie obciążona warunkami pożarowymi.

3.2. Rozprzestrzenianie się pożaru w obiekcie wielkopowierzchniowym

W tak dużych obiektach kluczowe znaczenie mają:

• podział na strefy pożarowe,
• rzeczywista skuteczność oddzieleń pożarowych,
• szczelność przejść instalacyjnych,
• działanie kurtyn przeciwpożarowych i systemów oddymiania,
• niezatkane, niezwężone drogi ewakuacyjne.

Z doświadczeń z innych pożarów w podobnych obiektach wynika, że typowe problemy to:

• zastawianie dróg ewakuacyjnych towarem,
• „chowanie” gaśnic i hydrantów za ekspozycją,
• słaby lub fikcyjny serwis systemów PPOŻ,
• samowolne przeróbki instalacji i zabudowy przez najemców.

W przypadku Marywilskiej pełna ocena zachowania systemu PPOŻ i stref pożarowych będzie opierała się na szczegółowych opiniach biegłych i dokumentach śledztwa. Z punktu widzenia zasad projektowania ochrony przeciwpożarowej celem strefowania jest jednak to, aby pożar nie mógł w praktyce zniszczyć niemal całego obiektu – niezależnie od sposobu jego zainicjowania.

4. Wnioski PPOŻ dla właścicieli galerii, hal i magazynów

4.1. Strefy pożarowe mają działać w rzeczywistości, nie tylko na rzucie

W teorii każdy duży obiekt handlowy / magazynowy:

• ma zaprojektowany podział na strefy pożarowe,
• posiada ściany oddzielenia pożarowego o określonej klasie odporności ogniowej,
• ma przewidziane systemy oddymiania, sygnalizacji, ewakuacji.

W praktyce bywa, że:

• strefy są rozmywane przez późniejsze przeróbki,
• przejścia instalacyjne nie są prawidłowo doszczelniane,
• drzwi ppoż. są podkładane klinem „żeby nie trzaskały”,
• zabudowa najemców narusza lub maskuje elementy oddzieleń.

Wniosek:
Jeżeli strefa pożarowa ma realnie ograniczyć rozwój pożaru, ktoś musi konsekwentnie pilnować jej granic:

• projektant – na etapie projektu,
• inspektor nadzoru – na etapie realizacji,
• zarządca – w toku eksploatacji,
• służby BHP / inspektor PPOŻ – w trakcie okresowych kontroli.

4.2. Systemy PPOŻ jako infrastruktura krytyczna, nie „biały montaż”

W obiektach podobnych do Marywilskiej kluczowe znaczenie mają m.in.:

• system sygnalizacji pożarowej (SSP),
• stałe urządzenia gaśnicze, jeśli są zainstalowane,
• systemy oddymiania grawitacyjnego lub mechanicznego,
• oświetlenie i oznakowanie ewakuacyjne,
• podręczny sprzęt gaśniczy (gaśnice, hydranty).

Jeżeli:

• przeglądy są robione „na skróty”,
• czujki są wyłączane, bo „wyją przy byle czym”,
• klapy dymowe nie działają zgodnie z projektem,
• gaśnice są przeterminowane lub niedostępne,

to w momencie pożaru cały system staje się kosztowną dekoracją, a nie realnym zabezpieczeniem.

4.3. Najemcy są częścią systemu bezpieczeństwa

Pożar Marywilskiej uderzył najmocniej w najemców:

• stracili towar, sprzęt i często także gotówkę przechowywaną w sejfach,
• wielu nie miało pełnego zabezpieczenia ubezpieczeniowego ani aktualnej dokumentacji.

Z perspektywy PPOŻ najemca nie jest „gościem galerii”, ale uczestnikiem systemu bezpieczeństwa. Powinien:

1. znać i stosować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego obiektu,
2. nie zastawiać dróg ewakuacyjnych ani sprzętu gaśniczego,
3. zgłaszać zarządcy zauważone nieprawidłowości (np. uszkodzone drzwi ppoż., zablokowane wyjścia),
4. nie wykonywać samowolnych przeróbek instalacji.

5. Nowe przepisy PPOŻ a Marywilska 44 – co to wszystko łączy?

Pod koniec 2024 r. znowelizowano rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. To nie jest „specustawa o Marywilskiej 44”, ale kierunek zmian bardzo dobrze koresponduje z wnioskami z tego pożaru.

Wśród najważniejszych zmian znajdują się m.in.:

• wprowadzenie obowiązku stosowania autonomicznych czujek dymu i tlenku węgla w określonych kategoriach budynków mieszkalnych i lokali usługowych,
• wprowadzenie obowiązku oznaczania miejsc połączenia ścian oddzielenia przeciwpożarowego ze ścianą zewnętrzną i dachem w dużych budynkach handlowych, magazynowych i produkcyjnych.

W kontekście Marywilskiej kluczowe są dwa punkty:

1. Wyraźne oznaczenie ścian oddzielenia pożarowego ułatwia strażakom orientację w przebiegu stref pożarowych, co przy tak dużych obiektach ma ogromne znaczenie operacyjne.
2. Realne utrzymanie sprawności systemów PPOŻ (SSP, oddymianie, zamknięcia ppoż.) jest równie ważne jak ich zaprojektowanie – przepisy dają minimum, praktyka powinna iść dalej.

Szersze omówienie zmian znajdziesz w osobnym opracowaniu:
Nowe obowiązki PPOŻ 2025–2030: czujki i ściany ppoż.

6. Co z tego wynika dla BHP-owców i inspektorów PPOŻ?

6.1. Pożar jako materiał szkoleniowy, nie tylko „news z portalu”

Dla służb BHP i inspektorów PPOŻ pożar Marywilskiej 44 to:

• gotowe case study na szkolenia,
• bardzo mocny argument w rozmowach z zarządami i właścicielami obiektów,
• przykład, jak jedno zdarzenie może zlikwidować cały model biznesowy w ciągu kilku godzin.

Można na jego podstawie rozmawiać o:

• konieczności regularnych przeglądów i audytów PPOŻ,
• ograniczeniach „papierowego” podejścia do bezpieczeństwa,
• współodpowiedzialności najemców za stan bezpieczeństwa w obiekcie.

6.2. Scenariusze pożarowe i ćwiczenia

Po Marywilskiej warto szczególnie krytycznie spojrzeć na:

• scenariusze pożarowe – czy są realistyczne, czy tylko odhaczone,
• ćwiczenia ewakuacyjne – czy sprawdzają realne zachowania ludzi, czy tylko „odhaczają obowiązek”,
• uwzględnianie różnych wariantów inicjacji pożaru, w tym działań sabotażowych.

7. Jak w praktyce uporządkować PPOŻ po „lekcji z Marywilskiej”?

7.1. Minimum dla dużych hal, galerii i magazynów

1. Audyt stref pożarowych – weryfikacja przebiegu, naruszeń, przeróbek i przejść instalacyjnych.
2. Przegląd dokumentacji – instrukcje, scenariusze, projekty, uzgodnienia z rzeczoznawcą ds. PPOŻ – czy są aktualne i zgodne ze stanem rzeczywistym.
3. Kontrola systemów PPOŻ – SSP, oddymianie, hydranty, gaśnice, drzwi ppoż., z naciskiem na rzeczywiste działanie.
4. Kontrola dróg ewakuacyjnych – czy nie są używane jako „dodatkowy magazyn”.
5. Szkolenia najemców i personelu – z naciskiem na ich rolę w systemie bezpieczeństwa, a nie tylko na podpis na liście obecności.
6. Procedury na wypadek sabotażu – szybkie alarmowanie, współpraca z policją, wymagania wobec monitoringu i zabezpieczenia danych.

7.2. Rola narzędzi cyfrowych – gdzie tu BHPAI?

Systemy takie jak BHPAI mogą pomóc przejść od „segregatora z dokumentami” do realnego zarządzania bezpieczeństwem:

• prowadzić rejestry przeglądów PPOŻ i automatyczne przypomnienia o terminach,
• archiwizować scenariusze pożarowe, protokoły, raporty z audytów,
• generować checklisty dla zarządcy, BHP-owca i inspektora PPOŻ,
• wspierać analizy ryzyka i przygotowanie dokumentów pod aktualne wymagania prawne,
• integrować informacje z innymi modułami bezpieczeństwa w firmie.

Dzięki temu pożar na skalę Marywilskiej przestaje być „dalekim przypadkiem z mediów”, a staje się konkretnym argumentem, dlaczego warto uporządkować PPOŻ tu i teraz.