Akryloamid to silnie toksyczna i prawdopodobnie rakotwórcza substancja, używana m.in. w produkcji żywic i oczyszczaniu wody. Zobacz, jakie ryzyko niesie narażenie zawodowe.

Akryloamid – toksyczny monomer o potwierdzonej szkodliwości dla układu nerwowego

Akryloamid (CAS 79-06-1) jest stosowany głównie jako monomer do produkcji poliakrylamidów. Pojawia się w zakładach chemicznych, laboratoriach, oczyszczalniach ścieków, papierniach i w przemyśle wydobywczym.

W klasyfikacji UE akryloamid otrzymał oznaczenia:

• Carc. 1B – substancja rakotwórcza,
• Mut. 1B – substancja mutagenna,
• Acute Tox. – toksyczność ostra,
• STOT – działanie toksyczne na układ nerwowy.

To czyni go jednym z bardziej niebezpiecznych monomerów stosowanych w polskich zakładach.

Najważniejsze zagrożenia zdrowotne

Ostre skutki narażenia

• silne podrażnienie skóry i oczu,
• ból głowy, zawroty, zaburzenia czucia,
• objawy toksyczne po wchłonięciu przez skórę lub inhalacyjnie,
• nudności i osłabienie.

Skutki przewlekłe

Akryloamid jest szczególnie groźny przy przewlekłym narażeniu:

1. Neuropatie obwodowe – drętwienie, mrowienie, zaburzenia czucia, ciężkie uszkodzenia nerwów.
2. Zaburzenia koordynacji ruchowej.
3. Działanie rakotwórcze i mutagenne (Carc. 1B, Mut. 1B).
4. Pogorszenie funkcji poznawczych przy długiej ekspozycji.
5. Zwiększona przepuszczalność skóry – szybkie wchłanianie.

NDS w Polsce jest bardzo niski, co podkreśla wagę problemu.

Obowiązki pracodawcy

Pracodawca musi wdrożyć pełny zestaw wymagań dla substancji rakotwórczych i mutagennych:

• wykonać i regularnie aktualizować ocenę ryzyka zawodowego,
• prowadzić rejestr prac i narażenia na akryloamid (CMR),
• ograniczyć ekspozycję do minimum technicznie osiągalnego,
• stosować hermetyczne systemy pracy i automatyzację,
• prowadzić pomiary środowiska pracy zgodnie z wymaganiami NDS,
• zapewnić specjalistyczne badania profilaktyczne z ukierunkowaniem na układ nerwowy.

Obowiązkowe jest również szkolenie pracowników obejmujące:

• zasady pracy z CMR,
• objawy neuropatii i ostrych zatruć,
• procedury awaryjne i pierwszą pomoc.

Środki ochrony technicznej i indywidualnej

Ochrona techniczna

• zamknięte instalacje,
• lokalne odciągi wentylacyjne,
• kontrola temperatury procesów (akryloamid jest destabilny),
• ograniczenie ilości substancji na stanowisku.

Ochrona indywidualna

• rękawice odpornie na przenikanie (np. butyl, neopren, nitryl),
• maski z filtrami A/P2 lub A/P3,
• gogle i przyłbica przeciwrozbryzgowa,
• odzież ochronna ograniczająca kontakt skóry z cieczą.

Wchłanianie przez skórę jest jednym z najważniejszych problemów, dlatego odzież i rękawice muszą być dobrane świadomie.

Gdzie występuje narażenie w Polsce?

• zakłady chemiczne (produkcja żywic),
• oczyszczalnie ścieków (koagulanty),
• papiernie,
• laboratoria,
• zakłady górnicze używające polimerów do stabilizacji.