Benzo(a)piren to jeden z najbardziej rozpowszechnionych rakotwórczych związków w polskich zakładach – od koksowni i hut po spaliny i pyły. Zobacz, jakie obowiązki ma pracodawca.

Benzo(a)piren – wszechobecny rakotwórczy składnik pyłów i spalin

Benzo(a)piren (BaP, CAS 50-32-8) należy do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), związków powstających w procesach niepełnego spalania paliw, drewna, koksu, asfaltu, gumy i tworzyw.
W środowisku pracy BaP występuje głównie w:

• koksowniach,
• hutnictwie metali,
• energetyce,
• pracach z gorącym asfaltem,
• spalinach silników,
• procesach pirolizy i spalania odpadów,
• pracach przy sadzach technicznych.

UE klasyfikuje go jednoznacznie jako:
Carc. 1B – substancja rakotwórcza potwierdzona.

Najważniejsze zagrożenia zdrowotne

Benzo(a)piren jest bardzo toksyczny już przy niskich dawkach kumulowanych w czasie.
Wchłania się:

• przez drogi oddechowe,
• przez skórę (szczególnie przy kontakcie z oleistymi pyłami),
• z zanieczyszczonej odzieży roboczej.

Ostre skutki narażenia

• podrażnienie oczu i skóry,
• stany zapalne skóry,
• problemy oddechowe przy ekspozycji na dymy i pyły.

Skutki przewlekłe

1. Silna rakotwórczość (Carc. 1B) – nowotwory płuc, skóry, pęcherza.
2. Przewlekłe choroby układu oddechowego.
3. Zmiany skórne i rogowacenie.
4. Uszkodzenia materiału genetycznego w wyniku metabolitów BaP.

Obowiązki pracodawcy

Z uwagi na to, że BaP występuje głównie w pyłach i dymach, pracodawca musi:

• przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego dla pyłów zawierających WWA,
• prowadzić pomiary stężeń zgodnie z NDS (surowe limity!),
• wdrożyć hermetyzację i odciągi miejscowe,
• stosować separację stref brudnych i czystych,
• prowadzić rejestr narażenia na CMR,
• zapewnić dedykowane pranie odzieży (nie w domu pracownika),
• organizować badania profilaktyczne ukierunkowane na układ oddechowy i skórę.

W wielu zakładach BaP pojawia się jako zanieczyszczenie procesowe, mimo że nie stosuje się go jako produktu – dlatego świadomość narażeń jest kluczowa.

Środki ochrony technicznej i indywidualnej

Ochrona techniczna

• bardzo silna wentylacja miejscowa na źródłach emisji,
• hermetyzacja pieców i instalacji termicznych,
• automatyzacja stanowisk o wysokiej emisji dymów,
• systemy odpylania.

Ochrona indywidualna

• półmaski lub maski pełnotwarzowe z filtrami P3,
• rękawice zabezpieczające przed oleistymi pyłami,
• odzież ochronna antypyłowa,
• zakaz wynoszenia odzieży roboczej (skażenie BaP jest trwałe).

Gdzie w Polsce występuje najwyższe narażenie?

• koksownie i zakłady koksochemiczne,
• huty metali kolorowych,
• drogi i budowy (gorący asfalt),
• pracownie odlewnicze,
• miejsca z intensywną emisją spalin (garaże, tunele),
• przemysł gumowy i recykling opon.