Bisfenole to substancje chemiczne powszechnie stosowane w przemyśle i codziennej pracy, szczególnie przy obsłudze termopapieru. Wchłaniają się przez skórę i działają jak substancje zaburzające gospodarkę hormonalną, stanowiąc realne wyzwanie dla BHP.

Bisfenole (BPA, BPS) – dlaczego są problemem w środowisku pracy

Bisfenole, w szczególności bisfenol A (BPA) oraz bisfenol S (BPS), to związki chemiczne stosowane w produkcji tworzyw sztucznych, żywic oraz papieru termicznego. Przez lata były uznawane za stosunkowo bezpieczne, jednak badania wykazały ich działanie endokrynnie czynne.

Najważniejsze cechy bisfenoli:

• łatwe wchłanianie przez skórę,
• działanie podobne do hormonów,
• kumulacja przy długotrwałym narażeniu.

Brak zapachu i natychmiastowych objawów sprawia, że zagrożenie bywa bagatelizowane.

Gdzie w pracy występuje narażenie na BPA i BPS

Narażenie zawodowe dotyczy nie tylko przemysłu chemicznego.

Typowe środowiska pracy:

• kasy i punkty sprzedaży (termopapier),
• magazyny i centra logistyczne,
• zakłady produkcji tworzyw sztucznych,
• drukarnie i zakłady papiernicze,
• laboratoria,
• przemysł elektroniczny.

Najczęstsze źródła kontaktu

1. Obsługa paragonów z papieru termicznego.
2. Produkcja i przetwarzanie tworzyw sztucznych.
3. Kontakt z żywicami epoksydowymi.
4. Prace laboratoryjne.
5. Magazynowanie i pakowanie wyrobów.

Kontakt skórny jest główną drogą narażenia – nie wdychanie.

Skutki zdrowotne narażenia na bisfenole

Bisfenole oddziałują na organizm w sposób przewlekły i systemowy, a objawy nie zawsze są jednoznaczne.

Zaburzenia hormonalne

Bisfenole są zaliczane do:

• substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego (EDC).

Mogą wpływać na:

• gospodarkę estrogenową,
• płodność,
• rozwój układu rozrodczego,
• metabolizm i masę ciała.

Inne możliwe skutki zdrowotne

• zaburzenia funkcji tarczycy,
• problemy metaboliczne,
• zwiększone ryzyko chorób układu krążenia,
• możliwy wpływ na rozwój nowotworów hormonozależnych.

Efekty zdrowotne narastają przy długotrwałym, codziennym kontakcie.

Regulacje i podejście BHP

Bisfenol A podlega coraz większym ograniczeniom, a jego stosowanie jest:

• zakazane w niektórych zastosowaniach konsumenckich,
• ograniczane w środowisku pracy.

BPS bywa stosowany jako zamiennik BPA, jednak:

• nie jest substancją obojętną,
• wykazuje podobne właściwości endokrynne.

Zastąpienie BPA przez BPS nie zawsze oznacza realne obniżenie ryzyka.

Obowiązki pracodawcy przy narażeniu na bisfenole

Narażenie na bisfenole wymaga innego podejścia niż klasyczne gazy czy pyły.

Podstawowe obowiązki

• identyfikacja stanowisk z kontaktem skórnym,
• ocena ryzyka zawodowego,
• informowanie pracowników o zagrożeniach,
• szkolenia z bezpiecznej obsługi materiałów,
• stosowanie zasady ograniczania kontaktu.

Środki techniczne i organizacyjne

• ograniczenie stosowania termopapieru zawierającego BPA/BPS,
• stosowanie papieru bezbisfenolowego,
• automatyzacja procesów,
• skracanie czasu kontaktu z materiałem.

Środki ochrony indywidualnej

• rękawice ochronne przy pracy z termopapierem,
• unikanie kremów zwiększających przenikanie przez skórę,
• higiena rąk po zakończeniu pracy.

Rękawice są skuteczniejsze niż częste mycie rąk.

Dobre praktyki w pracy z termopapierem

Zalecenia praktyczne

1. Nie zgniatać i nie pocierać paragonów.
2. Przechowywać papier z dala od źródeł ciepła.
3. Ograniczać kontakt skóry z powierzchnią papieru.
4. Myć ręce po pracy, ale bez agresywnych detergentów.
5. Stosować rękawice w pracy ciągłej.