Mangan nie jest klasyfikowany jako czynnik rakotwórczy, ale stanowi jedną z najpoważniejszych neurotoksycznych substancji w spawalniach. Jego dymy mogą prowadzić do trwałych zaburzeń neurologicznych.

Mangan – cichy wróg spawaczy

Podczas spawania stali niskostopowych i elektrod otulonych powstaje dym spawalniczy bogaty w tlenki manganu (MnO, Mn₃O₄).
W Polsce to jedno z najczęstszych narażeń w branży produkcyjnej i metalowej, a skutki zdrowotne potrafią być bardzo poważne.

Uwaga: mangan nie jest klasyfikowany jako CMR, ale jego wpływ na układ nerwowy powoduje, że w BHP traktuje się go jako substancję o szczególnym znaczeniu.

Najważniejsze zagrożenia zdrowotne

Ostre narażenie

• bóle głowy,
• metaliczny posmak w ustach,
• kaszel, uczucie duszności,
• podrażnienie dróg oddechowych.

Przewlekłe narażenie (największy problem)

Długotrwała praca w dymach manganu może prowadzić do:

• manganizmu – trwałej choroby neurologicznej przypominającej Parkinsona,
• zaburzeń koordynacji i równowagi,
• drżenia rąk, spowolnienia ruchowego,
• zmian w zachowaniu: rozdrażnienie, pogorszenie koncentracji, zaburzenia pamięci,
• uszkodzeń płuc przy wysokich stężeniach aerozoli.

Manganizm jest nieodwracalny, a w Polsce bywa wykrywany zbyt późno.

NDS i wymagania prawne

W Polsce obowiązuje:

• NDS manganu i jego związków nieorganicznych (frakcja całkowita): 0,2 mg/m³
• NDSCh: 0,4 mg/m³

Dla frakcji respirabilnej wartości są często niższe.

Przekroczenia w spawalniach są niestety bardzo częste.

Kto jest najbardziej narażony?

• spawacze MIG/MAG/TIG,
• osoby szlifujące spoiny,
• pracownicy cięcia plazmowego,
• operatorzy robotów spawalniczych (przy złej wentylacji),
• pracownicy linii montażowych w metalurgii.

Obowiązki pracodawcy

Pracodawca musi:

• wykonać pomiary narażenia na mangan i frakcję respirabilną,
• zapewnić stanowiskowe odciągi dymów (LEM, ramiona z filtracją),
• organizować rotację prac,
• prowadzić szkolenia dot. zagrożeń neurotoksycznych,
• kierować pracowników na okresowe badania ukierunkowane na układ nerwowy i oddechowy,
• zapewnić odpowiednie ŚOI – półmaski z filtrami P3.

ŚOI i techniczne środki ochrony

Ochrona techniczna

• odciągi miejscowe przy palniku,
• kabiny spawalnicze z wymuszonym przepływem powietrza,
• filtry oczyszczające powietrze (HEPA),
• unikanie spawania w zamkniętych przestrzeniach bez wentylacji.

Środki ochrony indywidualnej

• półmaski z filtrami P3,
• przyłbice z nadmuchem PAPR dla wysokiej ekspozycji,
• okulary lub przyłbice z filtrami UV i IR.

Jak ograniczyć ryzyko w praktyce?

• utrzymywać odciąg jak najbliżej źródła łuku,
• stosować odpowiednią pozycję spawacza (dym odciągany od twarzy),
• przeszkolenie pracowników dot. objawów manganizmu,
• przegląd wentylacji 1–2 razy w roku,
• dokumentacja narażenia zgodnie z przepisami.