PFAS to wyjątkowo trwałe związki używane w pianach gaśniczych, powłokach i przemyśle. Niestety mogą kumulować się w organizmie i stwarzać poważne zagrożenia. Zobacz, gdzie występują i jak chronić pracowników.

PFAS – trwałe chemikalia, które nie znikają z otoczenia

PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) to ogromna grupa związków stosowanych w produktach, które mają być odporne na tłuszcz, temperaturę, wodę i zabrudzenia. W pracy pojawiają się m.in. w pianach gaśniczych, powłokach przemysłowych, technologiach teflonowych, procesach galwanicznych, produkcji tekstyliów i mikroelektroniki.

Ich główny problem?

• są skrajnie trwałe,
• bioakumulują się w organizmie,
• mogą wpływać na układ hormonalny i odpornościowy,
• zwiększają ryzyko nowotworów.

Gdzie występują PFAS w pracy?

1. Pian gaśnicze (AFFF) – największe i najlepiej udokumentowane źródło narażenia (H2)

Przez dekady stosowano je w:

• zakładach petrochemicznych,
• rafineriach,
• lotniskach i bazach lotniczych,
• zakładach przemysłowych z wysokim ryzykiem pożarowym,
• ośrodkach szkolenia straży pożarnej.

Dlaczego piany AFFF są problemem? (H3)

1. Podczas gaszenia lub ćwiczeń PFAS przenikają do gleby i wód gruntowych.
2. Resztki piany mogą pozostać na sprzęcie i odzieży.
3. Osoby uczestniczące w działaniach mogą wdychać aerozole lub mieć kontakt ze skórą.

Ważna informacja: Wiele krajów wycofuje piany AFFF, ale w wielu zakładach wciąż zalegają stare zapasy.

2. Powłoki przemysłowe i obróbka powierzchni (H2)

PFAS nadają powierzchniom odporność na:

• chemikalia,
• oleje,
• wysoką temperaturę,
• korozję.

Znajdziemy je przy produkcji:

• powłok antyadhezyjnych (np. teflonowych),
• elementów elektronicznych,
• części w przemyśle lotniczym i maszynowym.

Najczęstsze problemy BHP (H3)

1. Emisja PFAS podczas nagrzewania powłok lub ich obróbki.
2. Aerozole przy natrysku lakierów fluorowanych.
3. Pyły powstające w procesach szlifowania lub obróbki mechanicznej.

3. Sprzątanie i serwis technologii fluorowanych (H2)

PFAS pojawiają się także przy:

• czyszczeniu linii produkcyjnych,
• regeneracji filtrów,
• serwisowaniu instalacji teflonowych,
• myciu posadzek po użyciu pian gaśniczych.

Ryzyka dla pracowników (H3)

1. Kontakt z zanieczyszczonymi odpadami.
2. Przenoszenie PFAS przez skórę.
3. Inhalacja pyłu osiadłego na powierzchniach.

Jak PFAS wpływają na organizm?

PFAS są uważane za tzw. „wieczne chemikalia”, bo bardzo wolno rozkładają się w środowisku i organizmie.

Udokumentowane skutki zdrowotne:

• zaburzenia gospodarki hormonalnej,
• osłabienie układu odpornościowego,
• podwyższone ryzyko niektórych nowotworów (np. nerki, jądra),
• podwyższony poziom cholesterolu,
• działanie hepatotoksyczne (uszkodzenie wątroby),
• zaburzenia rozwoju u dzieci kobiet narażonych.

Dodatkowa informacja: PFAS utrzymują się we krwi latami – poziom narażenia rośnie, nawet gdy dawki są małe.

Jak ograniczać narażenie na PFAS?

Organizacja pracy (H2)

• identyfikacja miejsc, gdzie mogą pojawić się PFAS,
• unikanie używania starych pian AFFF,
• wydzielenie procedur dla prac z powłokami fluoro-organicznymi,
• stosowanie zamkniętych systemów aplikacji.

Ochrona indywidualna (H3)

1. Rękawice: nitryl, neopren lub butyl – PFAS są odporne na większość prostych materiałów.
2. Odzież ochronna przy pracach z aerozolami.
3. Maski z filtrami P3 przy pyłach i aerozolach.
4. Ochrona oczu przy natrysku lub czyszczeniu powierzchni.

Ważna informacja: PFAS mogą przenosić się na odzież roboczą – trzeba ją regularnie prać w procedurach dedykowanych, a nie w domowych pralkach.

Gospodarka odpadami i środowisko

• odpady zawierające PFAS wymagają specjalnego traktowania (często jako odpady niebezpieczne),
• nigdy nie wylewać pozostałości pian AFFF do kanalizacji,
• po akcjach gaśniczych teren należy zabezpieczyć i zebrać pozostałości piany,
• w wielu branżach trwa proces pełnego wycofywania PFAS z receptur.

Link – dodatkowe informacje o zagrożeniach chemicznych.